અંતરની અનુભૂતિનો અ-ક્ષર ધ્વનિ…

પથિક કોઈપણ કામ પૂરું નથી કરતો..(૩) – ડૉ. નીના વૈદ્ય (બાળઉછેર કાઉન્સેલીંગના અનુભવો – ૮)

પથિક કોઈપણ કામ પૂરું નથી કરતો..(૩) – ડૉ. નીના વૈદ્ય (બાળઉછેર કાઉન્સેલીંગના અનુભવો – ૮)

આ પહેલા ‘પથિક કોઈપણ કામ પુરું નથી કરતો’ શીર્ષક હેઠળ પ્રસ્તુત થયેલ ભાગ ૧ અને ભાગ ૨ ક્લિક કરીને વાંચી શકાશે. આજે પ્રસ્તુત છે બાળકની અયોગ્ય વર્તણુંકના કારણો સમજાવતો ત્રીજો મણકો.

આગળ આપણે જોયું કે પથિકની અયોગ્ય વર્તણુંકનાં ઘણાં કારણો હોય શકે અને દરેક કારણને વિગતે જોવાનાં આપણાં નિર્ણય સ્વરૂપે આજે પથિકનાં કિસ્સાના ત્રીજા ભાગની ચર્ચા કરીશું. આપણો ત્રીજો મુદ્દો હતો પથિકને ADHD અથવા HYPER બાળક કહી શકાય? જવાબ નક્કી કરતા પહેલાં જાણવું જરુરી છે કે બાળકને ADHD અથવા HYPER ક્યારે કહી શકાય? અથવા ADHD એટલે શું? ADHD એટલે Attention Deficit Hyperactivity Disorder. નામ જ સુચવે છે કે આ એક Disorder છે, મગજનાં કોમ્પ્યુટરમાં ઊભી થતી એક અવ્યવસ્થા જેના કારણે બાળક કોઈપણ કામમાં લાંબો સમય ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી શકતું નથી. બાળક અવિરત ઉર્જાનો સ્ત્રોત છે અને આ ઉર્જા વાપરવી એ બાળકની જરૂરિયાત છે આથી ભલે એકાગ્રતાની ખામીનાં કારણે આમ કોઈ કાર્ય પુરું કરી ન શકતું હોવા છતાં બાળક સતત કોઈને કોઈ પ્રવૃત્તિમાં પરોવાયેલું રહેવા માંગે છે અને મોટાભાગે બીનઉપયોગી અને  નકારાત્મક પ્રવૃત્તિ કરતું રહે છે. બાળકને ADHD છે એવું તારણ કાઢતાં પહેલાં કેટલાંક ભયસ્થાનો તપાસી લઈએ.

  1. બાળક કોઈ કારણસર વિચલિત હોય (તત્કાળ કારણો)
  1. બાળક વિચલિત રહેવાંનાં લાંબા ગાળાનાં કારણો

બાળકને અતિસક્રિય ઘોશિત કરતાં પહેલાં એની નાનકડી દુનિયામાં બનેલી ઘટનાઓ, એની નજીકની વ્યક્તિઓ, એમની વર્તણુંક વિગેરે જાણવું જરૂરી છે. બાળક જ્યારે આવા કોઈ કારણસર વિચિત્ર વર્તન કરતું હોય તો તે પરિસ્થિતિ હંગામી છે. બાળક અમુક ચોક્કસ સમયે, અમુક ચોક્કસ વ્યક્તિની હાજરીમાં, અમુક ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં જ અતિસક્રિયતા દર્શાવે છે. એ ચોક્કસ સમય, વ્યક્તિ કે પરિસ્થિતિ સમાપ્ત થતાં બાળકની અતિસક્રિયતા પણ કાબુમાં આવી જાય છે. આવાં બાળકોને ADHDનું લેબલ ન લગાડી શકાય.

ADHD ક્યારે કહી શકાય?(લક્ષણો)

બેધ્યાનપણાનાં લક્ષણો-

અતિસક્રિયતા તથા અતિઆવેગનાં લક્ષણો-

ઉપર જણાવેલાં લક્ષણો એક યા બીજા સમયે આપણાં સૌમાં જોવા મળે છે પણ ADHD ધરાવતાં બાળકોમાં આ લક્ષણો હંમેશા અથવા મોટાભાગે જોવા મળે છે જેના કારણે તેઓ સામાન્ય જિંદગી જીવી શકતા નથી અને અન્યોને પણ ખલેલ પહોચાડે છે. મગજનાં કોમ્પ્યુટરની આ અવ્યવસ્થાને કારણે આ બાળકો ક્યારેક હતાશ તો ક્યારેક ઉગ્ર, ક્યારેક ચિંતાગ્રસ્ત તો ક્યારેક વ્યાકુળ/અકળાયેલાં રહે છે.

ADHDનું નિદાન:

ADHDનાં નિદાન માટે બાળકમાં ઉપર જણાવેલાં બધાં જ લક્ષણો હોવા જરૂરી નથી. કેટલાંક બાળકોમાં માત્ર પહેલાં પ્રકાર પૈકી પાંચ કે તેથી વધુ લક્ષણો હોય તો તેવાં બાળકોમાં બેધ્યાનપણું પ્રબળ હોય. કેટલાંકમાં બીજા પ્રકાર પૈકી સાત કે તેથી વધુ લક્ષણો હોય તો તેવા બાળકોમાં અતિસક્રિયતા/અતિઆવેગપણું પ્રબળ હોય. ત્રીજા પ્રકારમાં પહેલાં તથા બીજા બંને પ્રકારમાંથી થોડાં થોડાં એમ મિશ્ર લક્ષણો હોય તો એવાં બાળકો બેધ્યાન પણ હોય અને અતિસક્રિય પણ હોય.

અન્ય ધ્યાનમાં રાખવા યોગ્ય બાબતો-

ADHDનાં નિદાન માટેનાં જરૂરી લક્ષણો બાળકમાં છે જ એવી ખાત્રી થયા પછી બાળકને એક સારા બાળરોગ નિષ્ણાંત, એક સંવેદનશીલ માનસિકરોગ નિષ્ણાંત તથા એક માનસશાસ્ત્રીની સંયુક્ત સારવાર અપાવવી જરૂરી છે.બાળકની સારવાર દરમિયાન ઘરની દરેક વ્યક્તિનો તથા શિક્ષકોનો સાથ-સહકાર અત્યંત આવશ્યક છે. બાળકને દવાઓ તથા બાળઉછેરની હકારાત્મક પધ્ધતિઓ, એમ દ્વીપાંખી સારવાર આપવી આવશ્યક છે. બાળઉછેરની અનેક હકારાત્મક પધ્ધતિઓમાની એક BEHAVIOR MODIFICATION TECHNIQUE છે જે આપણે વિગતે ગયાં લેખમાં વાંચી જ છે. અન્ય કેટલીક સંક્ષિપ્તમાં નીચે પ્રમાણે છે.

ADHD સંપૂર્ણપણે મટી શકતું નથી પણ યોગ્ય દવાઓ તથા બીહેવીયર થેરાપીથી પરિસ્થિતિ મહદ્અંશે કાબૂમાં લાવી શકાય છે. ADHD બાળકોના બુધ્ધિઆંક સામાન્ય હોય છે.

ADHDની તબીબી સારવાર નિષ્ણાંત ડોક્ટર પાસે કરાવવી આવશ્યક છે. ઘણી અસરકારક દવાઓ ઉપલબ્ધ છે જેનો યોગ્ય ઉપયોગ જરૂરી છે

ADHDનાં કારણો

ખોરાક અને ADHD

- ડૉ. નીના વૈદ્ય

Short URL: http://aksharnaad.com/?p=16503

વાચકોની સુવિધા માટે કોઈ પણ વધારાની કડી અથવા અન્ય જોડાણ વગરનું ફક્ત કૃતિ ધરાવતું આ reader-friendly સ્વરૂપ છે. મૂળ કૃતિ પથિક કોઈપણ કામ પૂરું નથી કરતો..(૩) – ડૉ. નીના વૈદ્ય (બાળઉછેર કાઉન્સેલીંગના અનુભવો – ૮), એ કડી પર ઉપલબ્ધ છે.